انجمن بلاکچین ایران بهتازگی بیانیهای درباره تابآوری اقتصاد دیجیتال در بحران اینترنت ۱۴۰۴–۱۴۰۵ منتشر کرده؛ گزارشی که فراتر از یک متن اعتراضی یا صنفی است و تلاش میکند تصویری واقعی از وضعیت امروز کسبوکارهای دیجیتال، نیروی انسانی و آینده اقتصاد فناوریمحور کشور ارائه دهد.
این گزارش بر اساس دادههای میدانی، گفتوگو با کسبوکارها، پایش اکوسیستم، گزارشهای مردمی و بررسی وضعیت بیش از ۲۳۰ مدیر کسبوکار تدوین شده و یک پیام مشخص دارد: اقتصاد دیجیتال ایران از مرحله هشدار عبور کرده و وارد فاز خسارت واقعی شده است.
اما آنچه در میان اعداد و تحلیلها بیشتر از همه جلب توجه میکند، عمق بحرانی است که حالا تقریباً تمام لایههای اکوسیستم فناوری کشور را درگیر کرده است.
خسارت اینترنت؛ روزی چند همت ضرر
یکی از مهمترین بخشهای این گزارش مربوط به برآورد خسارت مستقیم ناشی از اختلال و قطعی اینترنت است.
طبق دادههای منتشرشده، خسارت مستقیم ناشی از قطع اینترنت روزانه بین ۳۰۰۰ تا ۸۰۰۰ میلیارد تومان برآورد شده است؛ یعنی اقتصاد دیجیتال کشور هر روز بین ۳ تا ۸ همت ضرر میدهد.
میزان خسارت واردشده در طی ۶۰ روز به عددی بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ همت میرسد؛ عددی که دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک نگرانی رسانهای یا اغراقآمیز دانست.
نکته مهمتر اینجاست که این خسارتها بهصورت خطی افزایش پیدا نمیکنند. هرچه اختلال طولانیتر شود، اثرات آن بهصورت نمایی رشد میکند؛ از کاهش اعتماد کاربران گرفته تا فرار سرمایه، مهاجرت نیروی متخصص، توقف سرمایهگذاری و نابودی تدریجی کسبوکارها.
اقتصاد دیجیتال برخلاف بسیاری از صنایع سنتی، به اتصال پایدار وابسته است. اینترنت برای این اکوسیستم یک ابزار جانبی نیست؛ زیرساخت اصلی حیات آن است.
موج تعدیل نیرو؛ از توقف توسعه تا خروج سرمایه انسانی
در ماههای گذشته بسیاری از شرکتهای فناوری تلاش میکردند با کاهش هزینهها، توقف توسعه و تمرکز بر بقا، شرایط را مدیریت کنند. اما تداوم اختلالها باعث شد این استراتژی هم دیگر پاسخگو نباشد.
نتیجه چه شد؟ آغاز موج جدید تعدیل نیرو.
موضوع نگرانکننده اینجاست که این تعدیلها دیگر محدود به نیروهای تازهکار یا موقعیتهای غیرکلیدی نیست. حالا حتی نیروهای متخصص با سابقههای بالای ۱۰ سال هم در معرض حذف قرار گرفتهاند.
وقتی شرکتها نتوانند آینده روشنی برای ادامه فعالیت ببینند:
• استخدام متوقف میشود،
• پروژههای جدید لغو میشوند،
• همکاریهای پروژهای تعلیق میشود،
• تیمها کوچکتر میشوند،
• و در نهایت مهاجرت نیروی متخصص شدت میگیرد.
این روند فقط یک بحران اقتصادی نیست؛ بلکه تخلیه تدریجی سرمایه انسانی کشور است. سرمایهای که جایگزینی آن سالها زمان نیاز دارد.
وضعیت کسبوکارها؛ از مرگ خاموش تا بقای فرسایشی
گزارش انجمن بلاکچین، کسبوکارها را به سه دسته کوچک، متوسط و بزرگ تقسیم کرده و وضعیت هرکدام تصویری نگرانکننده از آینده اکوسیستم ارائه میدهد.
کسبوکارهای کوچک؛ مرگ خاموش
بخش بزرگی از کسبوکارهای کوچک:
• فعالیت خود را متوقف کردهاند،
• نیروهایشان را تعدیل کردهاند،
• یا با حداقل ظرفیت ممکن ادامه میدهند.
واقعیت این است که بسیاری از این کسبوکارها دیگر در حال جنگیدن برای رشد و بقا نیستند؛ آنها با خودِ مرگ روبهرو شدهاند. ضربهای که به این بخش وارد شده، در بسیاری از موارد غیرقابل بازگشت است.
کسبوکارهای متوسط؛ توقف توسعه و فرسایش تدریجی
در شرکتهای متوسط شرایط کمی متفاوت اما همچنان بحرانی است:
• توسعه متوقف شده،
• هزینهها تا جای ممکن کاهش یافته،
• پروژههای جدید تعلیق شدهاند،
• استخدام متوقف شده،
• و تعدیل نیرو آغاز شده است.
این کسبوکارها در حال نفس کشیدن هستند، اما در شرایطی فرسایشی نفس میکشند؛ شرایطی که ادامهدار بودن آن میتواند آنها را هم به مرز فروپاشی برساند.
کسبوکارهای بزرگ؛ بقا با هزینههای سنگین
شرکتهای بزرگتر بهدلیل منابع مالی و ساختار گستردهتر، فعلاً توانستهاند دوام بیاورند؛ اما این بقا بدون هزینه نبوده است.
افزایش هزینههای عملیاتی، کاهش بهرهوری، افت اعتماد کاربران و بیثباتی زیرساختی، فشار سنگینی بر این شرکتها وارد کرده است.
مسئله اصلی اینجاست که حتی بزرگترین بازیگران بازار هم نمیدانند این وضعیت تا چه زمانی قابل تحمل خواهد بود.
اینترنت پرو؛ راهحل یا فقط مُسکن؟
یکی از راهکارهایی که در این مدت مطرح شد، ارائه اینترنت تجاری یا همان «اینترنت پرو» بود. اما آیا این مدل واقعاً میتواند مشکل اقتصاد دیجیتال را حل کند؟
پاسخ کوتاه: خیر.
اقتصاد دیجیتال بر پایه ارتباط آزاد و گسترده شکل میگیرد. ارزش این اکوسیستم به اثر شبکهای آن وابسته است؛ یعنی زمانی رشد میکند که همه کاربران، کسبوکارها و سرویسها امکان اتصال و تعامل داشته باشند.
وقتی فقط بخشی از اکوسیستم به اینترنت پایدار دسترسی داشته باشد، مشکل حل نمیشود؛ بلکه صرفاً دسترسی نابرابر ایجاد میشود.
حتی تجربه بسیاری از فعالان حوزههای مالی، رمزدارایی و کسبوکارهای بینالمللی نشان داده همین دسترسیهای محدود نیز در عمل پاسخگوی نیاز آنها نبوده است.
در کنار مشکلات فنی، برخی از این فعالان با فشارهای روانی و برچسبهای مختلف نیز مواجه شدهاند؛ در حالی که ماهیت فعالیت آنها وابسته به ارتباط با خارج از کشور است و بدون اینترنت عملاً امکان ادامه فعالیت ندارند.
پشت هر عدد، زندگی یک انسان قرار دارد
شاید آمارها بزرگ و سنگین باشند، اما بحران اینترنت فقط درباره نمودارها و گزارشهای اقتصادی نیست. پشت هر عدد که مطرح کردیم:
• یک خانواده قرار دارد،
• یک فریلنسر قرار دارد،
• یک پژوهشگر قرار دارد،
• یک کارآفرین قرار دارد،
• و انسانی قرار دارد که تلاش میکند از مسیر اقتصاد دیجیتال زندگی خود را بسازد.
بسیاری از کسبوکارهای خانگی، فروشگاههای آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، برنامهنویسان، طراحان و متخصصان مستقل، امروز مستقیماً تحت تأثیر این اختلالها قرار گرفتهاند.
اینترنت دیگر یک ابزار لوکس یا جانبی نیست؛ همانطور که برق، آب و گاز زیرساخت زندگی امروز هستند، اینترنت هم بخشی از زیرساخت حیاتی جامعه مدرن محسوب میشود.
اقتصاد دیجیتال بدون اینترنت آزاد، پایدار و قابل اتکا نمیتواند زنده بماند.
و مهمترین سؤال امروز همین باشد:
آیا صدای این خسارتها شنیده میشود؟
